የየመን ፕሬዚዳንት አሊ አብደላ ሳላህ አገሪቱን መምራት ከእባብ ጋር መደነስ መሆኑን በአንድ ወቅት ተናግረዋል፡፡ የመን ውስጥ ከወር በፊት ነውጡ ሲቀሰቀስ የሕዝቡ ዋነኛ ጥያቄ የተለያዩ ማሻሻያዎች ይደረጉ የሚል ነበር፡፡ የቱኒዚያና የግብፅ ሁኔታ በራሳቸው እንዳይደገም የሰጉት ፕሬዚዳንት ሳላህ ከእ.ኤ.አ 2013 በኋላ በሥልጣን አልቆይም፤ ልጄም አልጋ ወራሽ አይሆንም በማለት ሁሉንም ነገር ማስተንፈስ ችለው ነበር፡፡ የግብፅና የቱኒዚያን የአመፅ ማንዋል የሚያነቡ የሚመስሉት የመናውያን በፕሬዚዳንቱ ውሳኔ የልብ ልብ በማግኘት አሁኑኑ ይውረዱ በማለት የአገዛዙ ዕድሜ እንዲያጥር ሞከሩ፡፡ በመጨረሻ ግን የ50 ያህል ሰዎች ሕይወት ሲጠፋ ሳላህ የፈሩት ነገር የደረሰ አስመሰለ፡፡ ዲፕሎማቶች፣ ከፍተኛ ጄኔራሎች፣ የፓርቲያቸው ከፍተኛ አመራሮች ሳይቀሩ የተቃውሞውን ጐራ ተቀላቀሉ፡፡ አሁን የፕሬዚዳንቱ አስተዳደር በጥቂት ሰዎችና ታማኝ ወታደሮቻቸው ዙሪያ የታጠረ መስሏል፡፡ የአሽርቅ አል-አውስጥ ጋዜጣ አርታኢ የሆነው ታርቅ አልቶማይድ የመን ገደል አፋፋ ላይ ናት፤ ፕሬዚዳንቱም ሁሉንም ካርድ ተጫውተው ተበልተዋል ሲል ጽፏል፡፡ መፍትሔውንም ሲገልጽ፣ ፕሬዚዳንት ሳላህ ለራሳቸው ያላቸውን ክብር ውጠው ሰላማዊ ሽግግር እንዲኖር ማድረግ አለባቸው ብሏል፡፡

በሰሜን አፍሪካና በመካከለኛው ምሥራቅ ከተቀጣጠሉ አብዮቶች የየመን ያህል አስፈሪ የለም የሚሉት ደግሞ በካርኒጌ የሰላም ማዕከል ተመራማሪ የሆኑት ክርስቶፈር ቦውክ ናቸው፡፡ የኢሕአዴግ የንድፈ ሐሳብ መጽሔት አዲስ ራዕይ ደግሞ በአገሪቱ ሊኖር የሚችለው ዕድል ሁለት እንደሆነ ይተነትናል፡፡ አንደኛው እንደ ሶማሊያ መበታተን፤ ሁለተኛ በአክራሪዎች ሥር መውደቅ ናቸው፡፡ መጨረሻውን ግን ለጊዜ መተው ነው፡፡

ዳቦና ቅቤ
የሰሜን አፍሪካና የመካከለኛው ምሥራቅ አገሮችን እንደማዕበል ያጥለቀለቀው አብዮት ብዙ ተመሳሳይ ባህሪዎች አሉት፡፡ ከመነሻዎቹ የዴሞክራሲና የፍትሕ እጦት፣ ሥራ አጥነት፣ ሙስናና የኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂ መስፋፋት ዋነኞቹ ናቸው፡፡ የአገዛዞቹ ቀውሱን የመቆጣጠር ብቃት ደካማ መሆንም ሌላው  ምክንያት ነው፡፡ ከዚህ በተጨማሪም ሰሞነኛውን አብዮት ልዩ የሚያደርገው የፆታ እኩልነት ችግርና የሃይማኖት ተፅዕኖን ሰብረው አብዮቱን የመሩት ሴቶች ናቸው፡፡ ወደ የመን ስንመለስ ቀደም ሲል የተጠቀሱት ነገሮች እንዳሉ ሆነው ዋና መንስዔ ድህነት ነው፡፡ ጥያቄው የዳቦ ነው፡፡ የመናዊው የፖለቲካ ተንታኝ አብዱል-ጋኒ አል-ኢርያኒ እንደሚለው የመን ከአካባቢው አገሮች ውስጥ እጅግ ድሃዋ ናት፡፡ 45 በመቶ የሚሆነው የመናዊ የሚልሰው የሚቀምሰው የለውም፡፡ አለ የሚባለውና ለአገር ውስጥ ፍጆታ የሚውለው የነዳጅ ክምችት ከስድስት ዓመት በኋላ አይኖርም፡፡ በዚህ ድህነት ላይ የውኃ እጥረት ተጨምሮበት የመን በኢኮኖሚያዊና የልማት ፈተናዎች የተተበተበች አገር እንድትሆን አድርጓታል፡፡ በተለያዩ የማኅበራዊ መነጽሮች ስትታይ 35 በመቶ የመናዊ በከተሞች የሚኖር ሲሆን፣ የመካከለኛው የኅብረተሰብ ክፍል ቁጥር እዚህ ግባ የሚባል አይደለም፡፡ የመን እንደአገር ተቋማዊ አደረጃጀት የላትም፡፡ ከማዕከላዊ መንግሥቱ ይልቅ የጐሳ መሪዎችና ሼኮች የበለጠ ሥልጣንና ተሰሚነት አላቸው፡፡ የየመን ፖስት ጋዜጣ አርታኢ ሐኪም አልመስማሪ “የሳልህ የመጨረሻ ዳንስ” በሚል ርዕስ ባቀረበው ጽሑፍ 60 በመቶ የመናዊ ምንም መብራት የለውም፤ የትምህርት ሥርዓቱ ወድቋል፤ የፍትሕ ሥርዓቱ ነቅዟል፡፡ ስለሆነም ሳላህ ሄደው ሌላ ሰው እንደሳቸው ይሞክር ሲል በቀቢጸ ተስፋ ገልጧል፡፡

ቱኒዚያ ውስጥ አብዮቱን ያቀጣጠለው የመካከኛው የኅብረተሰብ ክፍል ነው፡፡ በግብፅ አብዮቱ የተለኮሰው ሕዝቡ በቱኒዚያው አብዮት በመነቃቃቱ ነው፡፡ በየመን ግን ድህነት የወለደው ብሶት ነው፡፡ የደቡብ መገለል፣ የመብት መረገጥ፣ የተወሰነችው ሀብትም በጥቂቶች እጅ መውደቅ አመፁን ያቀጣጠሉ ሁኔታዎች ነበሩ፡፡ ፕሬዚዳንት ሳላህ ከሁለት ዓመት በኋላ ሥልጣን እንደሚለቁ በመግለጽ ውጥረቱን ቢያረግቡትም ቀስ ብለው ደግሞ ከሥልጣን የምነሳው በምርጫ ኮሮጆ ነው ማለታቸው ሕዝቡን ሌላ ጥርጣሬ ውስጥ ከቶት የጀመረውን ተቃውሞ እንዲገፋበት አድርጐታል፡፡

አንዳንድ ፀሐፊዎች የየመኑን አመፅ የሳዑዲ ዓረቢያና የኢራን የባላንጣነት ትግልና ሽኩቻ መገለጫ እንጂ የዳቦና የቅቤ ጥያቄ አይደለም ቢሉም ሙግቱ ብዙም አያሰኬድም፡፡ እርግጥ ነው ኢራን ውህዳኑን የዛይድ ጐሳ እና ሺዓዎቹን የሁቲ አማፅያን፣ ሳዑዲ ዓረቢያም ሱኒዎች የሚበዙበት የየመንን መንግሥት ይደግፉ እንጂ በየመን ነውጥ ያላቸው ቦታ በሁለተኛ ደረጃ ነው፡፡

በአሁኑ ወቅት ፕሬዚዳንት ሳላህ የ30 ቀናት የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ በመደንገግ ሳዑዲ ዓረቢያን የሠራዊት ድጋፍ ቢጠይቁም ለጊዜው አልተሳካላቸውም፡፡ ሳዑዲ ዓረቢያ በየመን የአልቃይዳና የሀውቲ አማፅያን የበላይነትን አትፈልገው እንጂ በራሷ የውስጥ ቀውስ ከመወጠሯም በተጨማሪም በባህሬን ጣልቃ መግባቷ ለየመን መሪ አንጀቷን እንዳታራራ ሆናለች፡፡ ይሁን እንጂ የየመን ጉዳይ ያሳስባታል፡፡ በቻተም ሃውስ ተቋም የየመንን ጉዳይ የሚከታተሉት ጌኒ ሂልር እንደሚሉት ሳዑዲ ዓረቢያ ውስጥ በየመን ጉዳይ ግራ የመጋባት መንፈስ ሰፍኗል፡፡ ይህ ድህነት የወለደው አብዮት ግራ ካጋባቸው ውስጥ አሜሪካዋ ዋነኛዋ ናት፡፡ የቀድሞ የአሜሪካ የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር የስለላ ክፍል ተንታኝ ዋይኔ ዋይት የፕሬዚዳንት ሳላህ አስተዳደር ከሥልጣን መባረር ለአሜሪካ ፀረ አልቃይዳ ዘመቻ ትልቅ ኪሳራ እንደሆነ ይገልጻሉ፡፡ የመንን ጨምሮ በአካባቢው የተከሰተው ሁኔታ የአሜሪካ የተሳሳተ የውጭ ጉዳይ ፖሊሲ አካሄድ ማሳያዎች እንደሆኑ ተናግረዋል፡፡ አሜሪካ ሕዝባቸውን ደፍጥጠው ጥቅሟን ከሚያስጠብቁላት አምባገነኖች ጋራ በመሞዳሞድዋ ሂሳቧን እያወራረደች ናት፡፡ አሜሪካኖቹ እዚህ አጣብቂኝ ውስጥ በመግባታቸው በየመንና በባህሬን ጉዳይ እንደ ግብፅና ቱኒዚያ ጠንከር ያለ ቃል እስካሁን አልወጣቸውም፡፡ ከፍተኛ ቁጥር ያላቸው ተቃዋሚዎች በሞቱበት ወቅት ‹‹በጉዳዩ እጃቸው ያለበት ለፍርድ ይቅረቡ›› ከማለት ውጭ እንደ ጋዳፊ የዓለም አቀፍ ወንጀል ችሎት የእስር ዋራንት እናስቆርጥ አላሉም፡፡  በየመን እየተከተሉት ያለው ታክቲክ ከተቻለ አሁን ያለው መንግሥት ተላልጦም ተጋግጦም በሆነ መንገድ አንዳንድ ለውጦችን እንዲያደርግ ማስቻል፤ እስከመጨረሻው ደቂቃ በመጠበቅ እንደ ሙባረክ ይብቃችሁ ማለት ነው፡፡ ምንም ዓይነት በደል ሕዝቡ ላይ ይፈጸም የሊቢያ ዓይነት ቁንጥጫም አይታሰብም፡፡ ምክንቱም ይህ ዓይነቱ ዕርምጃ ሳዑዲ ዓረቢያን ያስቆጣል፡፡ ከዚህም በተጨማሪ የሊቢያው ጉዳይ እልባት ሳያገኝ ሌላ ጦርነት  ውስጥ ማን ይገባል?

ለምን ሊቢያ ብቻ?
የአውሮፓ ኅብረት 27 አባል አገሮች ባለፈው ሰኞ ብራሰልስ ውስጥ ስብሰባ ባደረጉበት ወቅት የወጣው የአቋም መግለጫ የመን ውስጥ ዴሞክራሲ እንዲሰፍንና የሕዝቡም ድምፅ እንዲሰማ የሚጠይቅ ነበር፡፡ ከአባል አገሮቹ ጠንካራ አቋም የያዘችው ፈረንሳይ ነች፡፡ የፈረንሳይ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር አላን ዡፔ የፕሬዚዳንት ሳላህ አስተዳደር አብቅቶለታል ብለዋል፡፡ ይህ የፈረንሳይ ፕሬዚዳንት ኒኮላስ ሳርኮዚ በመጪው ዓመት ለሚያደርጉት ፕሬዚዳንታዊ ምርጫ እያዘጋጁት ያለ ስንቅ እንደሆነ ናሽናል ፖስት ጋዜጣ ዘግቧል፡፡ ፈረንሳይ አብቅቶላቸዋል ያለቻቸውን የአካባቢው መሪዎች ከሥልጣን እንዲባረሩ በማድረግ አገሪቱ በዓለም አቀፍ መድረኮች ተደማጭ ሆናለች ለማለት ይፈልጋሉ፡፡ ፈረንሳይ በዚህ አቋሟ ሳቢያ በሊቢያ የተጀመረውን ወታደራዊ ዘመቻ ማንም በፊታውራሪነት እንዲመራው ፍላጐት የላትም፡፡ እዚህ ላይ እንደ ሊቢያ ሁሉ የመንና አማን ውስጥ በርካታ ሠልፈኞች ሞተው እያለ ለምን ወታደራዊ ጣልቃ ገብነት የለም? የሚለው ጥያቄ ነው፡፡

በፕሬዚዳንት ክሊንተን አስተዳደር የጦር ኃይሉ ኤታማዦር ሹም አማካሪና በኢራቅ ላይ የተጣለውን ማዕቀብ ይቆጣጠሩ የነበሩት ሜጀር ጄኔራል ኢርቪንግ ሃልተር በአንድ ጊዜ ሁሉም ቦታ ጣልቃ መግባት አይቻልም ይላሉ፡፡ ጣልቃ የምትገባው ከአገሪቱ የምታገኘውን ጥቅምና አገሪቱን ብንተዋት ምን ጉዳይ ሊከሰትብን ይችላል በሚል ነው፡፡ በአጭር ቋንቋ ዋናው ጥያቄ የብሔራዊ ጥቅም ጉዳይ ነው፡፡ ጋዳፊ ከምዕራቡ ዓለም ጋር ባላንጣ ሲሆኑ፣ የየመን ፕሬዚዳንትና የባህሬን ንጉሥ ግን ወዳጆች ናቸው፡፡ የየመንና የባህሬን ጉዳይ ግን ከወዳጅነትም በላይ ነው፡፡ ምክንያቱም ለአሜሪካ ከፍተኛ ስትራቴጂካዊ ጠቀሜታ አላቸው፡፡

አሜሪካ በዓረብ ባህረ ሰላጤ በምታደርገው የፀረ ሽብር ዘመቻ የየመን መንግሥት ጉልህ ድርሻ አለው፡፡ በተለይም ፕሬዚዳንት አሊ አብደላ ሳላህ፤ በ30ዎቹ ዕድሜ ክልል ውስጥ ይገኛል የሚባለውን የፕሬዚዳንቱን ልጅና የልዩ ጥበቃ ኃይል አዛዥ አህመድ አሊ ሳላህ ሚና የማይተካ ነው፡፡ በአሜሪካ ብሔራዊ የፀጥታ ኤክስፐርት ሀርለን ኡልመን ይህ ሁኔታ ሳላህና ልጃቸው እንደ ሙባረክ የጠቀሜታ ጊዜያቸው እንዳያልፍባቸው ረድቷቸዋል ሲል ተሳልቋል፡፡ የመን ውስጥ አክራሪ የአልቃይዳ አባላት የመንግሥትን ሥልጣን ቢቆጣጠሩ መዘዙ ከየመን አልፎ ለአካባቢው አገሮች በተለይም በድጐማ ባላ ተደግፎ ለቆመው የሳዑዲ ዓረቢያ ንጉሳዊ ቤተሰብ ይተርፋል፡፡ ይህ ለአሜሪካ ሌላ ኪሳራ ነው፡፡ እስራኤልም  ቢሆን ከየመን በርቀት ትገኝ እንጂ አልቃይዳዎችና የሺአ እምነት ተከታዮች የመንን ቢረከቡ በሙባረክ መባረር ምክንያት ካልተደፈነው ክፍተት በተጨማሪ ከኢራን፣ ከሂዝቦላና ከሃማስ ጋር ወግኖ የጐን ውጋት የሚሆን ሌላ ኃይል በአካባቢው መኖር ያሰጋታል፡፡ ስለሆነም ሳዑዲ ዓረቢያና ኢራን በመሬት ላይ የሚያደርጉትን ስትራቴጂካዊ ትግል በጥንቃቄ ነው የምትይዘው፡፡

ለአሜሪካ ባህሬን ለድርድር አትቀርብም፡፡ በፍጹም፡፡ የአሜሪካ ግዙፉ የባህር ኃይል መደብ ከእ.ኤ.አ 1948 ጀምሮ በዋና ከተማዋ ማናማ ቆይቷል፡፡ ይህ የባህር ኃይል ከአራት ሺሕ በላይ አባላት ሲኖሩት ሦስት ተልዕኮ  ዋና ዋና ተልዕኮዎች አሉት፡፡ የመጀመሪያው በባህረ ሰላጤው አካባቢ ሰላምና መረጋጋት እንዲኖር ማድረግ  የአሜሪካንን ብሔራዊ ጥቅም ማስከበር ነው፡፡ ሁለተኛው በአካባቢው የነዳጅ ዘይት ዝውውር ያለምንም እንከን እንዲካሄድ ማስቻል ነው፡፡ ይህም ቢሆን ከአሜሪካና ከሸሪኮቿ ብሔራዊ ፍላጎት የዘለለ ትርጉም የለውም፡፡ ሦስተኛውና ዋናው ምክንያት ግን በኢራን ውስጥ ያሉ ማንኛቸውንም ሁኔታዎች መከታተል ነው፡፡ የአሜሪካ መንግሥት ባህሬን ውስጥ የተቀሰቀሰውን የሕዝብ አመፅ ተከትሎ ከዚያም በኋላ የሳዑዲ ዓረቢያ ጦር ወደ ባህሬን ሲገባ (ግቡ ብላ እንደሆነስ) ምንም ያላለችው በእነዚህ ምክንያቶች ይሆናል፡፡ እዚህ ላይ እንደሊቢያ ሁሉ የበረራ ማዕቀብና ሌሎች ዕርምጃዎችን ለማስተባበር የፈለገ አንድም አገር አልታየም፡፡ በአሁኑ ቀውስ አሜሪካ ፣ሳዑዲ ዓረቢያና ሸሪኮቿ የየመን ጉዳይ ለአካባቢው ኢኮኖሚያዊ፣ ፖለቲካዊና ወታደራዊ ሁኔታ ትርጉም ስላለው  ከፕሬዚዳንት ሳላህ ውጭ ለመርከቢቱ ሌላ ካፒቴን እያፈላለጉ ናቸው፡፡ በየመን ባለወር ተራው ማን ይሆን?

ጄኔራሎቹ
የየመን ፕሬዚዳንት አሊ አብደላ ሳላህ ከሥልጣን ቢወርዱ በአገሪቱ ምን ይከሰታል? ማን ይመጣል? የሚለውን ማንም እስካሁን ከመላምት ውጭ መመለስ አልቻለም፡፡ የሚታማው ነገር ፕሬዚዳንቱ አወዳደቃቸውን ለማሳመር እየሞከሩ መሆናቸው ነው፡፡ አሊ አብደላ ሳላህ በአምስት ነጥቦች ላይ ከተቃዋሚዎች ጋር እየተደራደሩ ናቸው፡፡ ፕሬዚዳንቱ እስከመጪው ጥር ወር ባለው ጊዜ ሥልጣን እንዲለቁ፣ ሕዝቡ ያለስጋት ተቃውሞውን እንዲያሰማ፣ ለሟቾች ቤተሰቦችና ቁስለኞች  መንግስት ካሳ እንዲከፍልና የሳላህ ቤተሰቦች ከጦር ኃይሉ ገለል እንዲሉ ማድረግን ጨምሮ የተለያዩ ሕገ መንግሥታዊ ማሳሻያዎች እንዲያደርጉ የሚጠይቁ ናቸው፡፡

በየመን የሚካሄደውን ሽግግር ሰላማዊ እንዲሆንና አክራሪዎች በግርግር አገሪቱን እንዳይቆጣጠሩ ለማድረግ ደም አልባ የመፈንቅለ መንግሥት ሴራ እየተሸረበ እንደሆነ መነገር ተጀምሯል፡፡ በካምብሪጅ ዩኒቨርሲቲ የዓለም አቀፉ,ፍ ጥናት ተቋም መምህር የሆኑት ታራክ ባርካዊ የበርካታ አብዮቶች ችግር በድኅረ አብዮት ያለሙትን አለማሳካታቸው እንደሆነ ይናገራሉ፡፡ የመናውያን የሳላህን ዘመን እንዲያበቃ በጋራ ቢቆሙም በቀጣይ የአገሪቱ ዕጣ ፈንታ ላይ እንዳይለያዩ ስጋት አለ፡፡ ደቡቦች አንድነትን ሲደግፉ ቢቆዩም በዚህ ለመቀጠላቸው ምንም ዋስትና የለም፡፡ ሺአ ሀውቲዎች አብዮቱን እንደግፋለን ቢሉም ቀደም ሲል የጀመሩትን ውጊያ ሊቀጥሉ ይችላሉ የሚል የስጋት ደመና አሁንም አንዣቧል፡፡ ሌላው የጎሳ  ገጽታው ነው፡፡

በየመን ፖለቲካ ውስጥ ጐሳዎች ልዩ ሥልጣን አላቸው፡፡ ፕሬዚዳንቱ የጐሳዎቹን መሪዎች በጥቅማጥቅም  በመያዝ አገሪቱን ሲመሩ እንደነበር ይነገራል፡፡ ሰሞኑን እንኳ ለመደለያነት አዳዲስ መኪናዎችን ሲያከፋፍሉ ነበር ተብሏል፡፡ በአገሪቱ ካሉ አሥራ አንድ ያህል ጐሳዎች ውስጥ የሺድ፣ ባኪል፣ ሃኪልና ሳቢያን ዋና ዋናዎቹ ናቸው፡፡ ፕሬዚዳንቱ ከየሺድ ጐሳ የሚወለዱ ሲሆን፣ በዋና ከተማዋ ሰንዓ ሰሜን ምዕራብና ምሥራቅ ሰፊ ተፅዕኖ አለው፡፡ ከሰንዓ እስከ ሰዓድ አካባቢን የሚቆጣጠሩት ባኪል በደቡብ ደቡብ-ምሥራቅ እና ደቡቡ-ምዕራብ በሰፊው ሰፍረው ይገኛሉ፡፡በእምነት ደረጃ ሺአ ናቸው፡፡ በብዛት ደረጃ ከሃሺዶች በሦስት እና በአራት እጥፍ ይብለጡ እንጂ የተከፋፈሉ በመሆናቸው ፖለቲካዊ ጡንቻቸው ደካማ ነው፡፡ እነዚህ ጎሳዎች ሊያግባባቸው የሚችል መሪ እየተፈለገላቸው ነው፡፡

የሰሞኑ አብዮት  በባህሪው ከአንድ ወንዝ  የተቀዳ ነው የሚመስለው፡፡ እንደ ግብፅ ሆስኒ ሙባረክ ከሥልጣን ሲወርዱ መርከቢቱን ከመስጠም የሚያድናት ሰው እየተፈለገ እንደሆነም ይነገራል፡፡ ለግብፅ ፊልድ ማርሻል መሐመድ ሁሴን አልታንታዊ እንደሆኑ ሁሉ በየመንም ጄኔራል አሊ መሀሴን አል አህመር ናቸው እየተባለ ነው፡፡ አሊን በአሊ  ማጣፋት ማለት ነው፡፡ ጄኔራሉ ፕሬዚዳንቱን በማውገዝ ሕዝቡን ተቀላቅያለሁ በማለት ቢናገሩም ከመጠርጠር አልተረፉም፡፡ ጄኔራሉ ከሳላህ ጋር የአንድ ጐሳ አባል መሆናቸው የፕሬዚዳንቱን፣ የቤተሰባቸውን፣ የጐሳቸውን ብሎም ለአሜሪካ እፎይታ ሊሰጥ ይችላል ተብለው ይሆናል የሚል ጉምጉምታ አለ፡፡ አሜሪካ የሕዝቡ የዲሞክራሲ ጥያቄ ተፈታ አልተፈታ አሊ የጀመሩትን ፀረ-ሽብር ዘመቻ ሌላ አሊ ቢያከናውንላት ደስታዋ ነው፡፡ ጄኔራሉ የተቃዋሚው ኢሰላ (ተሃድሶ) እና በደቡብ የመን ውስጥ ሰፊ ተፅዕኖ ያለው የየመን ሶሻሊስት ፓርቲ ድጋፍ አላቸው፡፡ ባዚስት፣ ናስሪስትና  ሕዝቢ- አልሃቅ የተባሉ አነስተኛ ፓርቲዎችም ይሁንታቸውን እየገለጹ ናቸው፡፡ ጄኔራሉ በሳዑዲ ዓረቢያ በኩልም በበጐ የሚታዩ መሆናቸው ሌላው ጠንካራ ጐናቸው ነው፡፡ ስለሆነም የአሊ አብደላ በአሊ አል-አህመር መተካት የአገዛዙን መቀጠል ሊያረጋግጥ የሚችል እንደሆነ በሲድኒ ዩኒቨርሲቲ የየመን ጉዳይ ኤክስፐርት ሳራ ፊሊፕስ ተናግረዋል፡፡

የመን ወዴት?
የመን መንታ መንገድ ላይ ትገኛለች፡፡ በአገሪቱ የተካሄደው አብዮትም ችግር አለው፡፡ ጄኔራል አህመር ሽግግሩን ሊመሩት ይችላሉ፤ቀደም ሲል በአገሪቱ ፓርላማ 20 በመቶ ወንበር የነበረው አል-ኢሰላ ፓርቲ በሕዝቡ ዘንድ ተደማጭነት አለው፡፡ይሁን እንጂ የየመን የሙስሊም ወንድማማቾች ቡድን ፓርቲው ውስጥ ቁልፍ ቦታ መያዙ ሌላ ስጋት ነው፡፡ የድርጅቱ መሪ አብዱል መጂድ አል-ዚንዳኒ አፍጋኒስታን ውስጥ ተዋግተዋል፡፡ አሜሪካም በዓለም አቀፉ አሸባሪነት ትፈልጋቸዋለች መባሉ ደግሞ ሌላ ራስ ምታት ነው፡፡ እኚህ ፖለቲከኛ ዴሞክራቲክና ሰላማዊ የመን እንድትኖር እንዴት ሊሠሩ ይችላሉ፡፡ እንደ ቱኒዝያና ግብፅ ስትራቴጂውን ከአጭር ጊዜ አኳያ እያዘናጉ ዴሞክራሲያዊ ምኅዳሩን መጠቀም፤ ከረጅም ጊዜ አኳያ ግን ፓርቲው ውስጥ ተቀላቅሎ በመግባት ቦርቡሮ መጣል ነው፡፡

በየመን ሌላው አሳሳቢ ነገር የአልቃይዳ ጉዳይ ነው፡፡ የመን የቢንላደን የትውልድ አገር ናት፡፡ በሺዎች የሚቆጠሩ የመናውያን ከታሊባን ጋር በመሆን በአፍጋኒስታን የቀድሞዋን ሶቭዬት ኅብረትን ሲዋጉ ነበር፡፡ የየመን አልቃይዳዎች እስከ ሳዑዲ ዓረቢያ ድረስ በሕገወጥ የጦር መሣሪያ ዝውውር ውስጥ እጃቸው አለበት፡፡በየመን አልቃይዳዎችና በሶማሊያው አልሸባብ መካከል መረብ እንዳለ መነገሩ የቅርብ ጊዜ ትዝታ ነው፡፡በየመን ውስጥ ያለው የአልቃይዳ መሪ አንዋር አል ዋልኪ ነው፡፡ አፍጋኒስታን ስትመታ የሸሹ አልቃይዳዎች ምሽጋቸውን የመንና ሶማሊያ ማድረጋቸውም ይነገራል፡፡ ይህ የሚያሳየን የመን መንግሥት አልባ ከሆነች አልቃይዳ ክፍተቱን ሊሞላ የሚያስችለው ዕድል ይፈጠርለታል፡፡ አልቃይዳ ደግሞ በሶማሊያ ውስጥ ካለው አልሸባብ እንዲሁም ከሌሎች አሸባሪ ፀረ ኢትዮጵያ ኃይሎች ጋር በመቀናጀት የአገራችንን ብሔራዊ ጥቅም ሊጐዳ ይችላል፡፡

የምዕራቡ ዓለም የሚያሳስበው ሌላው ጉዳይ  የሺአ እምነት አንድ አካል የሆነው የዛይድ ቅርንጫፍ ተከታዮችን የያዘው የሀውቲ አማፅያን ጉዳይ ነው፡፡ የመን ከሳዑዲ ዓረቢያ በምትዋሰንበት አካባቢ የሚኖሩ ሀውቲዎች ከኢራን በሚደረግላቸው ድጋፍ መንግሥትን ሲወጉ ቢቆዩም በተደረገላቸው የተቀናጀ ዘመቻ ተዳክመው ቆይተዋል፡፡ አሁን ስጋቱ ያለው ደግሞ አንሰራርተው ለመንግሥት ሌላ ውጋት ቢሆኑስ የሚለው ነው፡፡ ይህ ከሆነ አሜሪካና እስራኤል ኢራንን ለመነጠልና ለማዳከም የሚያደርጉት ጥረት ይደናቀፋል ማለት ነው፡፡

በየመን ከጽንፈኞቹ ስጋት ጋር ሌላው የሚደመረው የአገሪቱ አንድ ሆኖ የመቀጠል አለመቀጠል ጉዳይ ነው፡፡ ደቡብ የመኖች ከሰሜኑ ለመገንጠል ሲዋጉ ቆይተዋል፡፡ ደቡቦች ስንገለል ነበር፤ ከነዳጅ ሀብትም ተጠቃሚ አልሆንም የሚል ብሶት አላቸው፡፡ የመገንጠሉን ጉዳይ ለጊዜው በሆዳቸው እንደያዙት የሳላህ ሥልጣን መልቀቅ አለ የሚባለውን የደብብ-ሰሜን የኢኮኖሚ አለመመጣጠን ችግር ሊፈታው አይችልምና ተመሳሳይ የመገንጠል ጥያቄ ሊነሳ ይችላል፡፡

በየመን እስካሁን የታዩት አዝማሚያዎች እነዚህ ሲሆኑ፣ ፕሬዚዳንት ሳላህ ከሥልጣን ቢነሱ እንኳ ቢችሉ የሕዝቡ የዴሞክራሲ፣ የሰላምና የፍትሕ ጥያቄ መልስ ማግኘቱ አጠራጣሪ ነው፡፡ ምክንያቱም አሜሪካ ሊቢያና ግብፅ ውስጥ ዲሞክራሲ ለማምጣት የሚደረገውን ጥረት ደግፋለሁ እያለች የመንና ባህሬን ውስጥ ደፈቃ ታካሂዳለቸ ሲል ዘ-ኢኮኖሚሰት መጽሔት ዘግቦ፣ ሁኔታውን የምዕራባውያንን በሁለት ቢላ መብላት ያሳያል ብሏል፡፡ ኢትዮጵያ ከየመን ጋር በመልክዓ ምድር ደረጃ የምትጋራው ድንበር አይኑር እንጂ የታሪክም የባህልም ሰፊ ቁርኝት አላት፡፡ ጠቅላይ ሚኒስትር መለስ ዜናዊ በቅርቡ ለመገናኛ ብዙኅን እንደገለጹት የየመን ጉዳይ በኢትዮጵያ ላይ የቀጥታ ተፅዕኖ አለው፡፡

አሸባሪዎች በየመን የበላይነትን ቢጐናጸፉም ሆነ አገሪቱ እንደ ሶማሊያ ከተበታተነች የአክራሪ ኃይሎች መናኸሪያ ስለምትሆን የአፍሪካ ቀንድ ሰላም የበለጠ ይታወካል፡፡ የቀይ ባህርና የባብኤል መንደብ መሸጋገሪያ አደጋ ውስጥ ከወደቀም ለወትሮው ሰላም የሌላቸው የአካባቢው አገሮች ችግር ይገጥማቸዋል፡፡  ይህን የከፋ  ሁኔታ (Worest Case Scenario) ሃሪ ስቴርራንግ የተባሉ ካናዳ የሚታተም የኦታዎ ሲትዝን ጋዜጣ አምደኛ እንዳሉት የየመን ቀውስ ለአማንም፣ ለጂቡቲም ሊተርፍ ይችላል፡፡ ጂቡቲ ለኢትዮጵያ የወጪና የገቢ ንግድ ዋነኛ ወደብ ናትና ስጋታቸው ስጋታችን ቢሆን አይበዛብንም፡፡ ለወትሮም በባህር ላይ ውንብድና በሚታመሰው በዚህ አካባቢ አለመረጋጋቱ ቢቀጥል ለመርከቦች የሚከፈለው የኢንሹራንስ ዋስትና የማይቀመስ ይሆናል፡፡ የዓለም አቀፉ የማሪታይም ድርጅቱ በሶማሊያ የባህር ላይ ወንበዴዎች  ሳቢያ የኢንሹራንሱ መጠን እስከ 20 በመቶ ጨምሯል ብሏል፡፡ የየመን ቀውስ ቢባባስ በእንቅርት ላይ ጆሮ ደግፍ ማለት ነው፡፡

የመን ለኢትዮጵያ ምርቶች ገበያ ናት፡፡ ይፋዊ ያልሆኑ መረጃዎች እንደሚያሳዩት 80 ሺሕ ያህል ኢዮጵያውያን በዚያ ይኖራሉ፡፡ የዜጐቻችን ደኅንነት አሳሳቢነት እንደተጠበቀ  ሆኖ ወደ አገራቸው ይመለሱ ቢባል ሌላ ማኅበራዊ ቀውስ ሊያስከትል ይችላል፡፡ ለነገሩ ከእነዚህ ዜጐቻችን የምናገኘው ገንዘብ የስንቱን ቤተሰብ ጉሮሮ ዘግቶ ያድራል፡፡ አገራችንስ ምን ያህል የውጭ ምንዛሪ ልታጣ ትችላለች፡፡ የየመን መንግሥት በሶማሊያና በአካባቢው ሰላም ለማስፈን በሰንዓ ፎረም የተለያዩ ዓለም መድረኮች ከኢትዮጵያ ጋር  ተባብሮ ይሠራል፡፡

በአገራችን ሰላምና መረጋጋት እንዲኖር ዋነኛው ዋስትና የውስጣችን ጥንካሬ ቢሆንም የጐረቤት መንግሥታት ባህሪይና መረጋጋታቸው አዎንታዊም አሉታዊም አስተዋጽኦ አለው፡፡ ኢትዮጵየ ኤርትራ ውስጥ ባለው አምባገነን አገዛዝና በሶማሊያ መንግሥት አልባነት ብዙ መስዋዕትነት ከፍላለች፡፡ የኤርትራ መንግሥት የግብፅና የሊቢያ ተላላኪ በመሆን ጀርባችንን ሲወጋን ነበር፡፡ ፕሬዚዳንት ኢሳያስ አፈወርቂ ኢትዮጵያን እስካዳከመ ድረስ ከአልሽባብ ጋር ተባብረው ሊወጉን ሞክረዋል፡፡ ግብፅም ሆነች ኤርትራ  ኢትዮጵያን የጋራ ስትራቴጂካዊ ጠላታቸው አድርገው ይተባባራሉ፡፡ ይህን የታዘቡ ወገኖች አቶ ኢሳያስ የገንዘብ ምንጫቸው ሊጐዳ ቢችልም ኢትዮጵያን እስከጐዳ ድረስ ከሰይጣንም ጋር ሊተኙ ይችላሉና ነገ ከእነ አልቃይዳ ጋር የማይሠሩበት ምንም ምክንያት ላይኖራቸው ይችላል፡፡ ይህ የሚሆነው ግን ከእነ አሜሪካ፣ እስራኤልና ሳዑዲ ዓረቢያ ጋር ለመጣላት ከቆረጡ ብቻ ነው፡፡ በዚህ ረገድ  ኢትዮጵያ አሁን ከተፈጠረው ነባራዊ ሁኔታ ጋር የሚመጣጠን ዝግጁነት ያስፈልጋታል፡፡ ኢማኑኤል ካንት የተባለው ፈላስፋ ሰላምና ዴሞክራሲ የሰፈነባቸው አገሮች ወደ ጦርነት አይገቡም ይላል፡፡ በተሳሰረው ሉላዊ ዓለም ሰላም ሲኖር የገበያ ዕድል ይይኖራል፤ የሕዝቦች መፈናቀል ይቀራል ልማትም ይስፋፋል፡፡ የመን ውስጥ ዴሞክራሲ ቢሰፋ (Best Case Scenario) አሸባሪነትን የማይታገስ መንግሥት እንዲኖርና  ከአገራችን ጋር ንግድና ኢንቨስትመንት እንዲስፋፋ ያስችላል፡፡ የሕዝብ ለሕዝብ ግኑኝነቱም የበለጠ ይጠናከራል፡፡ ሰላም፡፡

Advertisements